Matematik Eğitim Yayın Kurulu • 2026-11-19

Yüzde, Zam, İndirim ve Oran-Orantı Hesaplama Formülleri: Pratik Örnekler

Günlük hayatta ve sınavlarda en sık kullanılan yüzde artış-azalış, doğru orantı ve EBOB-EKOK hesaplama yöntemlerinin anlaşılır örneklerle anlatımı.

Yüzde Hesaplamaları: Temel Formüller ve Uygulamaları

Yüzde hesaplamaları, günlük yaşamda ve akademik sınavlarda sıkça karşılaşılan matematiksel işlemlerdir. En yaygın kullanılan formüllerden biri yüzde artış-azalış hesaplamasıdır. Bir miktarın yüzde artışını bulmak için şu formül kullanılır:

Yüzde Artış = [(Yeni Değer - Eski Değer) / Eski Değer] × 100

Örneğin, bir ürünün fiyatı 200 TL'den 250 TL'ye yükseldiğinde, yüzde artışını hesaplamak için:

(250 - 200) / 200 = 50 / 200 = 0.25 0.25 × 100 = %25 artış

İndirim hesaplamalarında ise aynı formülün tersi uygulanır. Bir ürünün indirimli fiyatını bulmak için:

İndirimli Fiyat = Eski Fiyat × (1 - İndirim Yüzdesi / 100)

Diyelim ki 300 TL olan bir ürüne %15 indirim uygulandı. İndirimli fiyatı:

300 × (1 - 15 / 100) = 300 × 0.85 = 255 TL

Oran ve Orantı Hesaplama: Doğru ve Ters Oran

Oran ve orantı, iki çokluğun birbirine olan ilişkisini ifade eder. Doğru orantıda, bir miktar artarken diğeri de artar; ters orantıda ise bir miktar artarken diğeri azalır.

Doğru Oran = (A / B) = (C / D)

Örneğin, 3 kg elma 12 TL ise, 5 kg elma kaç TL’dir?

3 / 12 = 5 / x → x = (12 × 5) / 3 = 20 TL

Ters Oran = (A × B) = (C × D)

Örneğin, bir işi 6 işçi 12 günde bitiriyorsa, aynı işi 9 işçi kaç günde bitirir?

6 × 12 = 9 × x → x = (6 × 12) / 9 = 8 günde

Zam Hesaplamaları: Bileşik ve Basit Faiz

Zam hesaplamaları, finansal konuların yanı sıra matematik sınavlarında da karşımıza çıkar. Basit faizde sadece anapara üzerinden hesaplama yapılırken, bileşik faizde faiz de anaparaya eklenerek yeni faiz hesaplanır.

Basit Faiz = Anapara × Faiz Oranı × Zaman / 100

Örneğin, 1000 TL’ye yıllık %10 basit faizle 3 yıl sonra ne kadar faiz alınır?

1000 × 10 × 3 / 100 = 300 TL faiz

Bileşik Faiz = Anapara × (1 + Faiz Oranı / 100)^Zaman - Anapara

Aynı örnekte bileşik faiz uygulandığında:

1000 × (1 + 10 / 100)^3 - 1000 = 1000 × 1.331 - 1000 = 331 TL faiz

Oran-Orantı ve Yüzde Hesaplamalarında Pratik Örnekler

Gerçek hayattan alınan örneklerle konuyu pekiştirmek önemlidir. Bir sınıfta 20 kız ve 30 erkek öğrenci varsa, kızların sınıf içindeki yüzdesi:

20 / (20 + 30) = 20 / 50 = 0.4 0.4 × 100 = %40

Bir mağazada %20 indirimli satışta 150 TL olan bir ürünün indirim miktarı:

150 × 20 / 100 = 30 TL

Aynı mağazada %30 indirimli bir ürünün fiyatı 280 TL ise, indirimli fiyat:

280 × (1 - 30 / 100) = 280 × 0.7 = 196 TL